مهدى فرمانيان
111
آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )
شاگردان ناصر اطروش و عالمان بسيارى از زيديه ايران نيز تدوين و تبيين فقه ناصرى را در كانون توجه خود قرار داده و تأليفات متعددى در اين زمينه داشتهاند كه كتاب الإبانه تأليف محمد بن يعقوب هوسمى ( م 455 ه . ق ) در چندين مجلد از همه مشهورتر است . مكتب مؤيديّه در قرن پنجم برادران هارونى كه هردو از امامان بنام زيديه در شمال ايران بودند ، علاوه بر توجه جداگانه به فقه ناصريه با تأليفات خود كوشيدند به فقه قاسميه و هادويه نيز سامان جديدى ببخشند . مؤيد باللّه هارونى كتاب مهمى با نام التجريد تأليف كرد كه نام كامل آن التجريد فى فقه الإمامين الأعظمين القاسم بن إبراهيم و حفيده الإمام الهادى يحيى بن الحسين است و در آن ابتدا آراى فقهى اين دو امام صاحب مكتب را جمعآورد و سپس در شرحى مفصل با نام شرح التجريد به تبيين ديدگاههاى آنان و احيانا بيان نظرات اجتهادى خود پرداخت . نظراتى كه به نوبه خود به عنوان مكتب مؤيديه در فقه زيديه مطرح شده است . برادر وى ابو طالب هارونى نيز در دو كتاب ديگر با نام التحرير فى الكشف عن نصوص الأئمة النحارير و شرح التحرير ، راه برادر را پيمود و علاوه بر فتاواى قاسم و هادى آراى محمد و احمد دو فرزند هادى را نيز به آنها افزود . اين در حالى بود كه شخصيتهايى از شمال ايران به يمن و از يمن به شمال ايران ، براى كسب علوم و دريافت فقه مهاجرت مىكردند . از آن جمله على بن عباس ( م 340 ه . ق ) كه از شاگردان و ياران ناصر كبير است كه براى فراگيرى مذهب هادى از شمال ايران به يمن مهاجرت كرد و هادى فرزند محمد بن يحيى بن حسين مشهور به هادى صغير نيز در نيمه قرن چهارم ، مهاجرت مشابهى از يمن به شمال ايران داشته و بسيارى از كتابهاى قاسم و هادى را به همراه آورده است . بدين ترتيب مكتبى تلفيقى از مكاتب مختلف فقهى پيشين در ميان زيديه ايران رواج يافت . تفسير و حديث زيديه و منابع آن از ويژگىهاى زيديه و اشتراكات آنان با ديگر شيعيان توجه خاص آنان به كتابهاى نهج البلاغة و صحيفهء سجاديه و صحيفهء امام رضا ( ع ) است . آنان از طرق مختلف اين دو كتاب را روايت و به شرحهاى مفصل در مورد آن پرداختهاند . توجه به سند صحيفه سجاديه كه از طرق زيديه و